Na Mwandishi Wetu

Mwalimu Julius Kambarage Nyerere alikuwa miongoni mwa viongozi wa Afrika walioamini kuwa uhuru wa Tanzania usingekuwa na maana ikiwa mataifa mengine ya Bara, hususan Kusini mwa Afrika, yangeendelea kutawaliwa na ukoloni na ubaguzi. Chini ya uongozi wake, Tanzania haikuwa tu taifa huru, bali iligeuka kuwa ngome ya harakati za ukombozi wa Afrika. Dar es Salaam ikawa makao ya viongozi wa harakati mbalimbali za ukombozi, mahali pa kupanga mikakati, kujenga mshikamano na kuhamasisha uungwaji mkono wa kimataifa kwa mataifa yaliyokuwa yakipigania uhuru. Miongoni mwa mataifa yaliyopata mchango mkubwa wa Mwalimu Nyerere ni Angola, ambapo aliisimamia kwa dhati harakati za MPLA na kujenga uhusiano wa karibu na kiongozi wake, Agostinho Neto. Zaidi ya nusu karne baadaye, historia hiyo imeendelea kuishi, safari hii kupitia heshima ambayo Angola imeamua kumpa Mwalimu Nyerere.

Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan akikata utepe pamoja na Rais wa Jamhuri ya Angola Mheshimiwa João Manuel Gonçalves Lourenço kama ishara ya uzinduzi wa Hospitali Kuu ya Rufaa ya Rais Julius Nyerere (Hospital dos Queimados Presidente Julius Nyerere) iliyopo Kilamba, jijini Luanda, Angola, tarehe 01 Agosti, 2026. Kulia ni Mama Maria Nyerere, Mjane wa Baba wa Taifa akishuhudia tukio hilo. 

Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Dkt. Samia Suluhu Hassan, akiwa bega kwa bega na Rais wa Jamhuri ya Angola, João Manuel Gonçalves Lourenço, wakazindua rasmi Hospitali Kuu ya Rufaa ya Rais Julius Nyerere (Hospital dos Queimados Presidente Julius Nyerere) iliyopo Kilamba, jijini Luanda.

Kwa wengi, huo ulikuwa uzinduzi wa hospitali ya kisasa. Lakini kwa wanaoifahamu historia ya Afrika, ulikuwa zaidi ya tukio la afya. Ulikuwa ni ishara kwamba Angola imeamua kulipa deni la historia kwa kiongozi aliyesimama nayo katika nyakati ngumu za kupigania uhuru.

Kwa kuipa hospitali hiyo jina la Mwalimu Julius Kambarage Nyerere, Angola haikumuenzi tu aliyekuwa Rais wa kwanza wa Tanzania. Ilionyesha kuwa haijasahau mchango wa kiongozi aliyekuwa tayari kutumia hadhi ya nchi yake, nguvu ya diplomasia na ushawishi wake wa kimataifa kuhakikisha Waangola wanapata haki ya kujitawala.

Muonekano wa Hospitali Kuu ya Rufaa ya Rais Julius Nyerere (Hospital dos Queimados Presidente Julius Nyerere). 

Katika miaka ya mapambano dhidi ya ukoloni wa Wareno, Tanzania chini ya uongozi wa Mwalimu Nyerere ilisimama wazi upande wa harakati za ukombozi za MPLA (Movimento Popular de Libertação de Angola). Wakati mataifa mengi yalikuwa na tahadhari kutokana na mazingira ya Vita Baridi, Tanzania haikusita kutangaza kuwa uhuru wa Angola ulikuwa sehemu ya mapambano ya kuikomboa Afrika.

Katika kipindi hicho, Dar es Salaam haikuwa tu mji mkuu wa Tanzania. Ilikuwa kitovu cha diplomasia ya ukombozi wa Afrika. Viongozi wa MPLA walifika mara kwa mara nchini Tanzania kwa ajili ya mikutano, mashauriano na uratibu wa juhudi za kimataifa za kuunga mkono mapambano ya ukombozi. Tanzania ikawa sauti ya Angola katika majukwaa mengi ya kimataifa, ikisisitiza kuwa Waangola walikuwa na haki ya kujitawala.

Katika historia hiyo, jina la Agostinho Neto, kiongozi wa MPLA na baadaye Rais wa kwanza wa Angola, haliwezi kutenganishwa na la Mwalimu Julius Kambarage Nyerere. Neto alitembelea Tanzania mara kadhaa wakati wa harakati za ukombozi na alifanya kazi kwa karibu na Mwalimu Nyerere katika kujenga mshikamano wa Afrika na kutafuta uungwaji mkono wa kimataifa kwa ajili ya ukombozi wa Angola.

Urafiki kati ya viongozi hao wawili haukujengwa kwa maslahi ya kisiasa ya muda mfupi. Ulijengwa juu ya imani kwamba Waafrika walikuwa na wajibu wa kusimama pamoja katika kupinga ukoloni, ubaguzi na ukandamizaji.

Kwa Mwalimu Nyerere, uhuru wa Tanzania usingekuwa na maana ikiwa Angola na mataifa mengine ya Kusini mwa Afrika yangebaki chini ya utawala wa kikoloni.

Ndiyo maana Tanzania ilitoa zaidi ya maneno ya faraja. Ilifungua milango yake kwa viongozi wa ukombozi, ilitoa msaada wa kidiplomasia na ikatumia ushawishi wake katika Umoja wa Nchi Huru za Afrika na Umoja wa Mataifa kuhamasisha uungwaji mkono wa harakati za MPLA. Dar es Salaam ikawa mahali ambapo maamuzi muhimu yalifanyika, urafiki ukajengwa na matumaini ya Waangola yakapata nguvu mpya.

Leo, zaidi ya nusu karne baadaye, historia hiyo imejidhihirisha kwa namna ya kipekee. Angola haikuchagua jina la Mwalimu Nyerere kwa bahati mbaya. Ilifanya hivyo kwa kutambua kuwa bila viongozi kama yeye, safari ya ukombozi wa taifa hilo ingeweza kuwa ndefu zaidi na yenye gharama kubwa.

Mjane wa Baba wa Taifa Mama Maria Nyerere akipokea zawadi ya picha ya Baba wa Taifa Mwalimu Julius Kambarage Nyerere baada ya hafla ya uzinduzi wa Hospitali Kuu ya Rufaa ya Rais Julius Nyerere (Hospital dos Queimados Presidente Julius Nyerere) iliyopo Kilamba, jijini Luanda, Angola, tarehe 01 Agosti, 2026.

Lakini pengine picha iliyogusa hisia za wengi ilikuwa uwepo wa Mama Maria Nyerere, mjane wa Baba wa Taifa, aliyeshuhudia Rais Samia Suluhu Hassan na Rais João Manuel Gonçalves Lourenço wakikata utepe wa hospitali hiyo.

Kwa wengi ilikuwa ni picha ya kawaida ya mgeni wa heshima. Lakini kwa anayefahamu historia ya familia ya Mwalimu Nyerere, ilikuwa picha yenye uzito mkubwa wa kihisia. Mama Maria alikuwa shahidi wa karibu wa maisha ya Mwalimu wakati viongozi wa ukombozi kutoka mataifa mbalimbali walipokuwa wakifika Tanzania, wakifanya vikao na kujadili mustakabali wa Afrika. Aliona dhamira yake, alishuhudia kujitolea kwake na alielewa gharama ambazo Tanzania ilizibeba kwa kusimama upande wa ukombozi.

Miaka mingi baadaye, alisimama tena, safari hii si kushuhudia mikakati ya mapambano, bali kushuhudia matunda ya juhudi hizo. Taifa ambalo Mwalimu Nyerere alilisimamia kwa dhati katika harakati za uhuru lilikuwa sasa likimuenzi kwa kumpa jina lake hospitali ya kisasa itakayohudumia maelfu ya wananchi kwa vizazi vingi vijavyo.

Hospitali hiyo ni zaidi ya jengo la matibabu. Ni kumbukumbu hai ya urafiki wa Tanzania na Angola. Kila mgonjwa atakayepokea huduma ndani yake, kila daktari atakayefanya kazi humo na kila kijana wa Angola atakayesoma jina la Julius Kambarage Nyerere, atauliza kwa nini taifa lake lilichagua jina hilo. Jibu litakuwa historia ya uongozi wa Mwalimu Nyerere na mshikamano wa Tanzania na Angola katika kupigania uhuru.

Kwa Watanzania, tukio hili linapaswa kuwa chanzo cha fahari na tafakari. Ni ukumbusho kwamba uongozi unaojengwa juu ya utu, mshikamano na misingi ya haki huzaa matunda yanayovuka mipaka na vizazi. Mwalimu Nyerere hakutafuta kumbukumbu za mawe au sanamu. Leo, urithi wake unaishi katika mioyo ya Waangola na katika hospitali yenye jina lake.

Kwa kuizindua Hospitali ya Rais Julius Nyerere, Angola haikufungua tu kituo cha afya. Imefungua ukurasa mpya wa historia unaothibitisha kwamba mataifa hayawasahau wale waliosimama nayo wakati wa giza. Huo ndio urithi wa Mwalimu Julius Kambarage Nyerere, na huo ndio ushahidi kwamba urafiki wa Tanzania na Angola uliojengwa wakati wa harakati za ukombozi bado unaishi na utaendelea kuheshimiwa na vizazi vijavyo.

Lakini hafla hiyo haikuishia katika kuenzi historia pekee. Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Dkt. Samia Suluhu Hassan, aliitumia kutoa ujumbe mpana kuhusu mustakabali wa Bara la Afrika. Alizitaka nchi za Afrika kuwekeza katika huduma za afya za kibingwa, utafiti, teknolojia na kubadilishana utaalamu ili kupunguza utegemezi wa matibabu nje ya bara. Alisisitiza kuwa Afrika ina uwezo wa kujenga mifumo imara ya afya itakayowahudumia wananchi wake na kupunguza gharama kubwa zinazotumika kuwapeleka wagonjwa kutibiwa katika mabara mengine.

Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan akizungumza baada ya uzinduzi wa Hospitali Kuu ya Rufaa ya Rais Julius Nyerere (Hospital dos Queimados Presidente Julius Nyerere) iliyopo Kilamba, jijini Luanda, Angola, tarehe 01 Agosti, 2026.

Ujumbe huo unaendana na falsafa ya Mwalimu Julius Nyerere ya kujenga Afrika inayojitegemea kupitia mshikamano wa mataifa yake. Kama ambavyo kizazi cha Mwalimu kiliongoza mapambano ya kuikomboa Afrika kisiasa, Rais Samia ameonyesha kuwa jukumu la kizazi cha sasa ni kuimarisha uhuru wa kiuchumi na maendeleo kupitia sekta muhimu kama afya. Kauli yake kwamba, “Waasisi wa mataifa yetu walipigania uhuru wa nchi zetu ili kuzikomboa kutoka kwenye makucha ya wakoloni. Sisi tuliopo tuna jukumu la kuimarisha uhuru wa kiuchumi, maendeleo na haki za watu wa Afrika,” inaonyesha kuwa mapambano ya leo ni ya kujenga taasisi imara na uwezo wa Afrika kujitegemea.

Kwa maana hiyo, Hospitali ya  Julius Nyerere nchini Angola haibebi historia pekee, bali pia inaashiria mwelekeo mpya wa ushirikiano kati ya Tanzania na Angola. Kama ilivyokuwa wakati wa harakati za ukombozi ambapo mataifa haya mawili yaliunganishwa na azma ya kuikomboa Afrika, leo yanaunganishwa na dhamira ya kujenga Afrika yenye uwezo wa kutoa huduma bora za afya, kuendeleza utafiti, kubadilishana utaalamu na kuhakikisha maendeleo ya wananchi wake yanapatikana kwa nguvu za Waafrika wenyewe.