Hotuba ya Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Dkt. Samia Suluhu Hassan, katika Mkutano wa 29 wa Kimataifa wa Uchumi wa St. Petersburg (SPIEF 2026) nchini Urusi, imebeba ujumbe mkubwa wa kimkakati kuhusu nafasi mpya ambayo Tanzania inataka kujijengea katika uchumi wa dunia.
Katika hotuba hiyo, Rais Samia hakuzungumzia tu ukuaji wa uchumi wa Tanzania, bali aliwasilisha dira pana ya kuifanya Tanzania kuwa kitovu cha biashara, uwekezaji na usafirishaji kwa bara la Afrika. Ujumbe wake ulienda mbali zaidi ya diplomasia ya kawaida ya kiuchumi; ulikuwa ni tangazo rasmi kwamba Tanzania sasa inajiweka kama “gateway economy” ya Afrika Mashariki na Kusini mwa Jangwa la Sahara.
Kauli yake kwamba “Tanzania iko wazi kwa biashara, uwekezaji na ushirikiano” ilikuwa ni ishara kwa wawekezaji wa kimataifa kwamba Serikali ya Awamu ya Sita imeamua kuibadilisha Tanzania kutoka kuwa soko la ndani pekee hadi kuwa kituo cha kikanda cha uchumi na biashara.
Rais Samia aliposema Tanzania inajiimarisha kuwa lango la kuifikia Afrika, alikuwa akizungumzia mambo makubwa ya kimkakati yanayohusisha jiografia ya nchi, miundombinu, uwekezaji, biashara na nafasi ya Tanzania katika uchumi mpya wa dunia.
Tanzania ina nafasi ya kipekee kijiografia inayoiunganisha Afrika Mashariki, Kusini na Kati. Kupitia Bahari ya Hindi, nchi inaweza kuhudumia mataifa mengi yasiyo na bandari kama Zambia, Rwanda, Burundi, Uganda na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo. Hii ndiyo sababu Serikali imewekeza kwa nguvu katika upanuzi wa Bandari ya Dar es Salaam pamoja na ujenzi wa reli ya kisasa ya SGR. Miundombinu hiyo inalenga kuifanya Tanzania kuwa njia kuu ya mizigo, biashara na usafirishaji wa kikanda.
Kwa lugha ya kiuchumi, Tanzania inataka kuwa kitovu cha usafirishaji na biashara kwa ukanda wa Afrika Mashariki. Hii ni hatua muhimu kwa sababu ushindani wa uchumi wa dunia wa sasa unategemea zaidi uwezo wa nchi kusafirisha bidhaa kwa haraka, gharama nafuu na kwa ufanisi mkubwa.
Rais Samia ametaja kwa makusudi miradi ya SGR, bandari na miundombinu ya kidijitali kwa sababu ndiyo msingi wa ushindani wa kiuchumi wa karne hii. Ujenzi wa reli ya kisasa ya SGR una maana kubwa katika biashara ya kimataifa kwa sababu unapunguza gharama za usafirishaji wa mizigo, unaharakisha biashara ya kikanda, unavutia wawekezaji wa viwanda na unaongeza ushindani wa bandari za Tanzania dhidi ya mataifa mengine ya Afrika Mashariki.
Kwa miaka mingi, mataifa ya Afrika yamekuwa na changamoto ya miundombinu dhaifu inayoongeza gharama za biashara. Serikali ya Samia inaonekana kuelewa kwamba uchumi mkubwa haujengwi kwa sera pekee, bali kwa miundombinu inayorahisisha biashara, uzalishaji na uwekezaji.
Katika hotuba yake, Rais Samia aliitambulisha Tanzania kama nchi yenye utulivu wa kisiasa, sera rafiki kwa biashara, rasilimali nyingi, soko kubwa la kikanda, nishati na gesi asilia, madini muhimu duniani pamoja na fursa za kilimo na viwanda. Hii ni lugha ambayo wawekezaji wa kimataifa hutaka kuisikia wanapotafuta maeneo mapya ya kuwekeza mitaji yao.
Kwa sasa dunia ipo katika ushindani mkubwa wa kutafuta maeneo mapya ya uwekezaji nje ya masoko ya jadi ya Ulaya na Amerika. Afrika imeanza kuonekana kama eneo jipya la ukuaji wa uchumi wa dunia kutokana na ongezeko kubwa la watu, matumizi na malighafi muhimu kwa viwanda vya teknolojia ya kisasa. Tanzania inataka kutumia fursa hiyo kujitangaza kama nchi salama na yenye mazingira rafiki kwa mtaji wa kimataifa.
Hotuba ya Rais Samia pia imeonesha namna Tanzania inavyoanza kuizungumza Afrika kwa mtazamo mpya wa kiuchumi. Kwa muda mrefu, Afrika imekuwa ikitazamwa zaidi kama bara la misaada, lakini katika SPIEF 2026, Rais Samia ameizungumza Afrika kama soko kubwa la watu zaidi ya bilioni 1.4, eneo lenye rasilimali muhimu duniani, kitovu kipya cha uzalishaji na fursa mpya ya biashara na viwanda.
Akiizungumzia AfCFTA, Rais Samia alikuwa akisisitiza kwamba Tanzania haitaki tena kufanya biashara kwa mipaka ya kitaifa pekee, bali kwa mtazamo wa soko moja la Afrika. Hii ni hatua muhimu kwa sababu uchumi wa dunia wa sasa unategemea zaidi bloc za kikanda kuliko nchi moja moja.
Ushiriki wa Tanzania katika SPIEF 2026 pia unaonesha mwelekeo mpya wa diplomasia ya Tanzania chini ya Rais Samia. Badala ya diplomasia ya kisiasa pekee, Tanzania sasa inaonekana kusukuma diplomasia ya uchumi, yaani kutumia mahusiano ya kimataifa kuvutia mitaji, teknolojia, masoko, utalii, viwanda na ajira.
Katika mazingira ambayo dunia imegawanyika kisiasa na kiuchumi, Tanzania inaonekana kuchukua msimamo wa kushirikiana na pande mbalimbali bila kujifungamanisha upande mmoja pekee. Hii ndiyo sababu hotuba yake ilisisitiza ushirikiano wa kimataifa, manufaa ya pamoja na uwekezaji jumuishi.
Rais Samia alipolitaja Dira ya Taifa ya Maendeleo 2050 alikuwa akionesha kwamba Tanzania ina mpango wa muda mrefu wa kiuchumi, siyo hatua za muda mfupi. Dira hiyo inalenga uchumi wa viwanda, matumizi ya teknolojia, uchumi wa kidijitali, uongezaji thamani wa madini, nishati, kilimo cha kisasa na ajira kwa vijana.
Kwa maneno mengine, Tanzania inataka kuondoka kwenye uchumi wa kuuza malighafi pekee kwenda kwenye uchumi wa uzalishaji na usindikaji. Huu ndiyo mwelekeo ambao mataifa mengi yanayotaka kupiga hatua kubwa za maendeleo huufuata ili kuongeza mapato, ajira na ushindani wa bidhaa zake duniani.
Hotuba ya Rais Samia katika SPIEF 2026 inaweza kutafsiriwa kama kampeni kubwa ya kuitangaza Tanzania kimataifa. Ujumbe wake ulikuwa wazi kwamba Tanzania ina miundombinu inayokua, ina utulivu wa kisiasa, ina soko la kikanda, ina rasilimali, ina sera zinazovutia uwekezaji na ipo tayari kuwa mshirika wa kimataifa wa biashara na uzalishaji.
Kwa kifupi, Rais Samia amejaribu kuiweka Tanzania katika ramani mpya ya uchumi wa dunia kama nchi inayoweza kuwa daraja kati ya Afrika na masoko ya kimataifa. Swali kubwa litakalobaki ni kama kasi ya uwekezaji katika miundombinu, mageuzi ya sera na mazingira ya biashara itaendelea kwa kiwango kinachoweza kuifanya Tanzania kweli kuwa lango kuu la uchumi wa Afrika katika miaka ijayo.
