Kuna wakati katika uongozi wa nchi ambapo nguvu ya kiongozi haipimwi kwa wingi wa maneno anayoyasema, bali kwa ukubwa wa maono anayoyaacha yakitekelezwa. Hivi ndivyo ninavyolitazama jambo la Tanzania na Uganda kusaini Hati ya Makubaliano ya kuiendeleza Tanga kuwa kitovu cha nishati cha kikanda.
Agosti 6, 2026, Ikulu jijini Dar es Salaam, Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. Dkt. Samia Suluhu Hassan, na Rais wa Jamhuri ya Uganda, Mzee Yoweri Kaguta Museveni, walishuhudia kutiwa saini kwa makubaliano hayo. Hii siyo tu picha ya viongozi wawili wakisalimiana mbele ya kamera; ni picha ya nchi mbili zinazounganisha nguvu, rasilimali na nafasi zao za kimkakati ili kujenga uchumi wenye nguvu zaidi kwa Afrika Mashariki.
Kabla ya hafla hiyo, Rais Dkt. Samia alimkaribisha Rais Museveni Ikulu na viongozi hao wakafanya mazungumzo ya ana kwa ana. Mazungumzo hayo yanapaswa kutazamwa kwa jicho la mipango ya muda mrefu, kwa sababu mara nyingi maendeleo makubwa huanza katika mazungumzo ambayo hayana kelele, lakini baadaye matokeo yake huonekana katika miradi inayogusa maisha ya mamilioni ya watu.
Kwa upande wa Mzee Museveni, umri unapoongezeka, uzoefu wake katika uongozi na mipango ya maendeleo unaonekana kuendelea kumjengea utulivu na mtazamo mpana wa mustakabali wa Uganda. Ni kiongozi ambaye kwa miaka mingi amekuwa akitafuta namna ya kuhakikisha rasilimali za Uganda, hususan mafuta, zinakuwa sehemu ya msingi ya safari ya maendeleo ya nchi hiyo.
Kwa upande wa Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan, kuna aina ya uongozi ambao wakati mwingine hauhitaji kelele nyingi. Ni uongozi wa kupanga, kusubiri muda sahihi na kisha kuacha matokeo yazungumze. Tanga kuwa katika mpango wa kuendelezwa kuwa kitovu cha nishati cha kikanda ni miongoni mwa mambo yanayoonyesha namna Tanzania inavyojiweka kimkakati katika ramani ya nishati ya Afrika Mashariki.
Makubaliano hayo yamehusisha Shirika la Maendeleo ya Petroli Tanzania (TPDC), Kampuni ya Taifa ya Mafuta ya Uganda (UNOC) na Kampuni ya Biashara ya Mafuta na Nishati ya Vitol Bahrain E.C. Kwa mujibu wa Waziri wa Nishati, Mhe. Deogratius Ndejembi, lengo ni kutumia nafasi ya kimkakati ya Tanga na miundombinu yake ya nishati ili kuifanya kuwa kitovu cha nishati cha kikanda, hatua inayotarajiwa kufungua fursa mpya za uwekezaji na kuimarisha biashara ya nishati Afrika Mashariki.
Hapo ndipo uzito wa jambo hili unapogusa moyo wa Mtanzania wa kawaida. Tunaposema Tanga inaweza kuwa kitovu cha nishati cha kikanda, hatupaswi kuona neno “nishati” pekee. Tunapaswa kuona kijana anayepata ajira, mfanyabiashara anayepata soko, mwekezaji anayefungua kiwanda, kampuni ya Kitanzania inayopata zabuni na Serikali inayopata mapato ya kupeleka kwenye elimu, afya, maji, barabara na huduma nyingine muhimu.
Tanga pia ina faida nyingine kubwa ambayo tayari ipo. Ndiyo kituo cha mwisho cha Bomba la Mafuta Ghafi la Afrika Mashariki (EACOP), linalojengwa kutoka Hoima nchini Uganda hadi Chongoleani mkoani Tanga. Bomba hilo lenye urefu wa kilomita 1,443 na uwezo wa kusafirisha hadi mapipa 216,000 ya mafuta ghafi kwa siku kuelekea masoko ya kimataifa linaifanya Tanga kuwa sehemu muhimu sana katika ramani ya nishati ya Afrika Mashariki.
Kwa hiyo, makubaliano haya hayaanguki kutoka angani. Yanajengwa juu ya msingi wa miundombinu na ushirikiano ambao tayari unaendelea. EACOP inapounganishwa na mipango ya kuifanya Tanga kuwa kitovu cha nishati, picha kubwa zaidi inaanza kuonekana: Tanzania inaweza kuwa lango muhimu la nishati ya Afrika Mashariki.
Na hapa ndipo ninapowatia moyo viongozi wetu wawili, Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan na Mzee Yoweri Kaguta Museveni. Endeleeni kuwa na ujasiri wa kupanga mambo makubwa kwa ajili ya vizazi vijavyo. Najua kila mradi mkubwa utakapokuja kutakuwa na maswali, mijadala, changamoto na hata upinzani kuhusu mazingira, gharama na namna ya utekelezaji. Hayo ni mambo ya kawaida katika maendeleo na yanapaswa kusikilizwa kwa umakini.
Lakini mijadala hiyo isiwe sababu ya mataifa ya Afrika kuogopa kufanya maamuzi makubwa ya kimkakati. Kinachohitajika ni kuhakikisha miradi inatekelezwa kwa uwazi, kwa kuzingatia sheria, kulinda mazingira, kuheshimu wananchi na kuhakikisha manufaa yake yanaonekana katika maisha ya watu.
Tanzania tayari ina mifano ya miradi mikubwa iliyowahi kuibua mijadala katika hatua zake za mwanzo. Mradi wa Kufua Umeme wa Julius Nyerere ni mfano unaotukumbusha kwamba maamuzi ya kimkakati yanahitaji uthubutu na uongozi unaoweza kusimamia maono yake hadi mwisho. Serikali ya Awamu ya Tano ilisimama kwenye uamuzi wa kuutekeleza, na Serikali ya Awamu ya Sita chini ya Rais Dkt. Samia ikaendeleza na kukamilisha mradi huo, na leo Watanzania wanaendelea kuona matokeo yake.
Hilo linatupa somo moja muhimu: maendeleo makubwa yanahitaji viongozi wenye uwezo wa kuona mbali, kufanya maamuzi na kusimamia maamuzi hayo kwa uthabiti. Historia mara nyingi haikumbuki kelele zilizokuwepo wakati mradi unaanzishwa; hukumbuka matokeo yaliyopatikana baada ya mradi kukamilika.
Ndiyo maana ninapolitazama jambo hili la Tanga, naona zaidi ya mafuta. Naona nafasi ya Tanzania kujenga mnyororo mpana wa thamani katika sekta ya nishati. Naona fursa ya viwanda, teknolojia, usafirishaji, huduma za kitaalamu, ajira kwa vijana na biashara mpya. Naona pia nafasi ya Afrika Mashariki kuwa mshiriki mwenye nguvu zaidi katika biashara ya nishati ya dunia.
Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan, naamini wewe si kiongozi wa kuzungumza sana kwa ajili ya kutafuta sifa. Kwako, mipango inapangwa kwa utulivu, inawekwa kwenye meza na kisha kazi inaanza. Wakati mwingine wananchi hawaoni picha yote mapema, lakini baada ya muda matokeo huanza kujitokeza.
Na kwa Mzee Museveni, tunasema endelea kutumia uzoefu wako na utulivu wako katika kusimamia mipango ya muda mrefu ya Uganda. Wakati viongozi hawa wawili wanapokutana na kuweka nguvu zao pamoja, matokeo yake yanaweza kuwa makubwa kuliko mipaka ya nchi zao.
Tanzania na Uganda zina historia ndefu ya undugu, ujirani na ushirikiano. Sasa kizazi cha sasa kina nafasi ya kuugeuza undugu huo kuwa nguvu ya kiuchumi. EACOP ni hatua muhimu; makubaliano ya kuifanya Tanga kuwa kitovu cha nishati ni hatua nyingine; na mbele yetu kuna fursa kubwa zaidi zinazoweza kuzaliwa kutokana na ushirikiano huu.
Tunawapongeza Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. Dkt. Samia Suluhu Hassan, na Rais wa Jamhuri ya Uganda, Mzee Yoweri Kaguta Museveni, kwa hatua hii. Tunawatia moyo waendelee kusimamia maono yao kwa ujasiri, hekima na uzalendo.
Kwa sababu mwisho wa yote, maendeleo ya kweli hayapimwi kwa ukubwa wa maneno ya viongozi, bali kwa ukubwa wa fursa wanazowaachia wananchi na kwa urithi wanaoujenga kwa vizazi vijavyo.
Tanga inaweza kuwa mwanzo wa ukurasa mpya wa historia ya nishati Afrika Mashariki. Na kama tutasimamia kwa umakini, uwajibikaji na uzalendo, ukurasa huo unaweza kuandikwa kwa jina la Tanzania na Uganda kama nchi mbili zilizothubutu kuunganisha nguvu zao na kubadilisha rasilimali kuwa fursa ya maendeleo.
