Ili kuelewa mjadala kuhusu michango ya CHADEMA, ni muhimu kurejea historia ya chama hicho tangu kilipoanzishwa mwaka 1992, wakati Tanzania ilipoanza mfumo wa vyama vingi vya siasa.
CHADEMA ilianzishwa na kundi la wanasiasa, wanaharakati na watu wa sekta binafsi waliotaka mfumo wa kisiasa unaoweka msisitizo kwenye uwajibikaji na uhuru wa kiuchumi. Miongoni mwa majina yanayotajwa katika historia ya chama hicho ni Edwin Mtei, mwanasheria Bob Makani na viongozi wengine kutoka sekta mbalimbali. Kwa mujibu wa historia hiyo, wengi wao walikuwa wakiamini katika uchumi wa soko na walitaka mabadiliko katika uendeshaji wa nchi.
Katika miaka ya mwanzo, chama kilipata msaada kutoka kwa wafanyabiashara na watu wenye uwezo waliovutiwa na sera zilizokuwa zikielekezwa katika kurahisisha biashara na uwekezaji. Michango hiyo mara nyingi haikuwekwa hadharani, bali ilitumika kuimarisha miundombinu ya chama, kujenga matawi na kufanikisha kampeni za kisiasa katika maeneo mbalimbali ya nchi.
Kadiri chama kilivyoendelea kukua na kuvutia viongozi wenye umaarufu, ndivyo kilivyoendelea kupata uungwaji mkono kutoka kwa wafadhili na wafuasi. Ukuaji huo uliongezeka zaidi baada ya Edward Lowassa kutangaza kujiunga na CHADEMA mwaka 2014. Hatua hiyo ilizua mjadala mkubwa katika siasa za Tanzania na kuongeza mvuto wa chama kwa wananchi na wafadhili, huku wafanyabiashara wengi wakiongeza michango yao kwa ajili ya shughuli za chama.
Hata hivyo, hali hiyo ilianza kubadilika baada ya kuingia kwa uongozi mpya wa Tundu Lissu. Kwa mujibu wa hoja zinazotolewa, uongozi huo uliweka mkazo zaidi kwenye masuala ya haki za kiraia, uwazi na masuala ya kijamii. Mabadiliko hayo yalibadili mtazamo wa baadhi ya wafadhili waliokuwa wakitarajia chama kiendelee kusisitiza sera zinazochochea ukuaji wa biashara na uwekezaji.
Hoja nyingine inayotolewa ni kwamba mabadiliko hayo yameathiri uhusiano kati ya chama na baadhi ya wafadhili wa sekta binafsi. Baadhi ya wafanyabiashara wanaounga mkono sera za soko huria wanadaiwa kusita kuendelea kutoa michango kutokana na mtazamo wao kuwa chama hakitoi uzito wa kutosha kwa changamoto zinazowakabili.
Kutokana na hali hiyo, inaelezwa kuwa chama kimekabiliwa na changamoto za rasilimali za kuendesha shughuli zake. Upungufu wa michango unatajwa kuathiri uwezo wa kuendesha kampeni za kitaifa, kuimarisha miundombinu ya chama, kugharamia shughuli za kisheria na kutekeleza mahitaji mbalimbali ya wanachama.
Wachambuzi wanaotoa mtazamo huo wanaamini kuwa changamoto kubwa haikuwa mabadiliko ya ajenda pekee, bali kukosekana kwa mkakati wa kuunganisha makundi tofauti ya wafuasi, wakiwemo wafanyabiashara, wanaharakati na wanasiasa wa jadi. Kwa maoni yao, chama kinahitaji sera zinazoonyesha namna masuala ya kijamii, ikiwemo kupunguza umaskini, yanavyoweza kwenda sambamba na sera za kukuza biashara na uwekezaji.
Kwa mtazamo huo, baadhi ya wafanyabiashara na wawekezaji wanaweza kuona kuwa changamoto zao hazipewi uzito wa kutosha. Hivyo, hoja inayojitokeza ni kwamba chama kinahitaji kujenga mazingira yanayowafanya wadau wote wajione kuwa ni sehemu ya safari yake ya kisiasa, badala ya kujenga hisia za mgawanyiko kati ya sekta binafsi na ajenda za kijamii.
Mjadala kuhusu michango ya CHADEMA unaendelea kuibua mitazamo tofauti. Wapo wanaoamini kuwa changamoto iliyopo inatokana na mabadiliko ya mwelekeo wa chama, huku wengine wakiona ni sehemu ya mabadiliko ya kawaida ya kisiasa. Hata hivyo, hoja kuu inayojitokeza ni umuhimu wa kuwa na sera na mikakati inayoweza kuunganisha wadau mbalimbali ili kuhakikisha chama kinabaki na msingi imara wa kisiasa na kifedha.
