NEMC KUWA NEMA NI MAPINDUZI MAPYA YA USIMAMIZI WA MAZINGIRA TANZANIA

Dkt Immaculate Aware Semesi Mkurugenzi Mkuu Baraza la Taifa la Hifadhi na Usimamizi wa Mazingira (NEMC). 

………..

Na John Bukuku

Uamuzi wa Serikali wa kuanza mchakato wa kulibadili Baraza la Taifa la Hifadhi na Usimamizi wa Mazingira (NEMC) kuwa Mamlaka ya Usimamizi wa Mazingira (NEMA),  National Environment Management Authority ni hatua kubwa inayobeba taswira mpya ya namna Tanzania inavyotaka kusimamia rasilimali zake za mazingira katika kipindi hiki cha ukuaji wa uchumi na ongezeko la uwekezaji. Haya si mabadiliko ya kawaida ya jina la taasisi, bali ni mageuzi yanayolenga kuijengea taasisi hiyo nguvu kamili za kisheria, kiutendaji na kifedha ili iweze kutekeleza majukumu yake kwa ufanisi mkubwa zaidi.

Kwa muda mrefu, NEMC imekuwa mhimili muhimu katika kusimamia tathmini za athari kwa mazingira, kutoa elimu ya uhifadhi, kufanya ukaguzi wa miradi mbalimbali na kushauri Serikali kuhusu masuala ya mazingira.

Pamoja na mchango wake mkubwa, taasisi hiyo imeendelea kufanya kazi katika mazingira yenye ukomo wa mamlaka ya moja kwa moja ya utekelezaji wa sheria, jambo ambalo wakati mwingine limekuwa likipunguza kasi ya kuchukua hatua dhidi ya waharibifu wa mazingira.

Katika mfumo wa sasa, NEMC inapokutana na ukiukwaji mkubwa wa sheria za mazingira hulazimika kushirikiana na taasisi nyingine za Serikali ili hatua za kisheria zichukuliwe.Hali hiyo mara nyingi imekuwa ikisababisha ucheleweshaji wa maamuzi, kuongezeka kwa urasimu na wakati mwingine kupungua kwa nguvu ya utekelezaji wa sheria. Ndiyo maana Serikali imeona umuhimu wa kuifanya taasisi hiyo kuwa mamlaka kamili yenye uwezo wa kusimamia sheria zake moja kwa moja bila kutegemea sana taasisi nyingine.

Mara baada ya kuwa mamlaka kamili, NEMA itakuwa na uwezo mpana zaidi wa kufanya maamuzi ya haraka kuhusu ukiukwaji wa sheria za mazingira, kutoa maagizo yanayotekelezeka kisheria, kusimamisha shughuli hatarishi kwa mazingira na kuhakikisha hatua stahiki zinachukuliwa kwa wakati. Hili litasaidia kujenga mfumo wenye ufanisi zaidi katika kudhibiti uchafuzi wa mazingira na uharibifu wa rasilimali za asili.

Hatua hiyo pia inaonyesha kuwa Serikali imeanza kulitazama suala la mazingira kama agenda ya msingi ya maendeleo ya taifa. Katika dunia ya sasa, mazingira si suala la pembeni tena, bali ni sehemu muhimu ya uchumi, afya, uwekezaji na ustawi wa jamii. Madhara ya mabadiliko ya tabianchi, uchafuzi wa mazingira, uharibifu wa vyanzo vya maji, ukataji miti holela na ongezeko la taka yameendelea kuwa changamoto kubwa zinazohitaji taasisi yenye nguvu na uwezo wa kufanya maamuzi ya haraka.

Katika kipindi hiki ambacho Tanzania inaendelea kushuhudia ongezeko kubwa la miradi ya kimkakati katika sekta za madini, viwanda, mafuta, gesi, ujenzi na miundombinu, uwepo wa mamlaka madhubuti ya mazingira unakuwa jambo la lazima. Miradi mikubwa ya maendeleo bila usimamizi makini wa mazingira inaweza kuleta madhara makubwa kwa afya za wananchi, vyanzo vya maji, ardhi na mifumo ya ikolojia. Hivyo, kuanzishwa kwa NEMA kutasaidia kuweka uwiano kati ya maendeleo ya kiuchumi na uhifadhi wa mazingira.

Faida nyingine kubwa ya kuifanya NEMC kuwa mamlaka ni kuongeza uwezo wake wa kujiendesha kifedha. Kwa muda mrefu, changamoto za kibajeti zimekuwa zikiathiri utekelezaji wa baadhi ya majukumu yake muhimu. Serikali tayari imeanza kufanya mapitio ya kanuni za ada na tozo za mazingira pamoja na kuongeza vyanzo vipya vya mapato, hatua ambayo inaonyesha dhamira ya kuijengea taasisi hiyo uwezo wa kujitegemea zaidi kifedha.

Uwezo huo wa kifedha ni muhimu kwa sababu usimamizi wa mazingira wa kisasa unahitaji uwekezaji mkubwa katika teknolojia, mifumo ya kidigitali, ukaguzi wa mara kwa mara, tafiti za kitaalamu na uwepo wa wataalamu wenye ujuzi wa hali ya juu. Bila taasisi yenye uwezo wa kifedha, ni vigumu kuhakikisha usimamizi wa mazingira unafanyika kwa kiwango kinachokidhi kasi ya maendeleo ya taifa.

Kuanzishwa kwa mamlaka kamili pia kutasaidia kuongeza uwajibikaji kwa wawekezaji na taasisi zinazotekeleza miradi mbalimbali nchini. Kampuni na wadau wa maendeleo watafahamu kuwa kuna mamlaka yenye uwezo wa moja kwa moja wa kufuatilia utekelezaji wa sheria za mazingira, kutoa adhabu pale panapobidi na kusimamisha shughuli zinazokiuka taratibu bila kupitia mlolongo mrefu wa kiutawala.

Kwa upande mwingine, mageuzi hayo yanaweza kusaidia kupunguza malalamiko ya ucheleweshaji wa vyeti vya tathmini ya athari kwa mazingira. Serikali tayari imeeleza kuwa baadhi ya changamoto hizo zinatokana na mifumo pamoja na miradi kutokidhi vigezo vinavyotakiwa. Mamlaka yenye nguvu zaidi itaweza kuboresha mifumo hiyo, kuongeza wataalamu na kuharakisha uchakataji wa maombi bila kuathiri ubora wa tathmini zinazotolewa.

Hatua ya Serikali kuongeza idadi ya watumishi na kuanzisha ofisi za kanda ni maandalizi muhimu kuelekea ufanisi wa mamlaka hiyo mpya. Hii itasaidia kusogeza huduma karibu zaidi na wananchi pamoja na wawekezaji waliopo katika maeneo mbalimbali nchini, badala ya shughuli nyingi kutegemea makao makuu pekee. Mfumo huo utaongeza kasi ya utoaji wa huduma na ufuatiliaji wa shughuli za mazingira katika maeneo ya uzalishaji na maendeleo.

Mabadiliko hayo pia yataifanya Tanzania kwenda sambamba na mataifa mengine ambayo tayari yana mamlaka maalumu za mazingira zenye nguvu za kisheria na kiutendaji. Katika kipindi hiki ambapo dunia inaweka mkazo mkubwa kwenye maendeleo endelevu na uchumi wa kijani, uwepo wa NEMA unaweza kuongeza imani ya taasisi za kimataifa, wawekezaji na washirika wa maendeleo kuhusu dhamira ya Tanzania katika kulinda mazingira.

Hata hivyo, mafanikio ya NEMA hayatategemea kubadilishwa kwa jina pekee, bali yataamuliwa na namna sheria mpya zitakavyotoa mamlaka halisi ya utekelezaji, uhuru wa kufanya maamuzi, rasilimali za kutosha na mifumo ya kisasa ya usimamizi. Bila misingi hiyo, hata mamlaka mpya inaweza kujikuta ikiendelea kukabiliwa na changamoto zilezile zilizokuwepo hapo awali.

Ni muhimu pia kuhakikisha kuwa mamlaka hiyo haitageuka kuwa chanzo cha urasimu kwa wawekezaji na wananchi, bali iwe taasisi inayosimamia maendeleo endelevu kwa uwazi, weledi na usawa. Ulinzi wa mazingira unapaswa kwenda sambamba na mazingira rafiki ya uwekezaji ili taifa liweze kunufaika kiuchumi huku likihifadhi rasilimali zake kwa manufaa ya vizazi vijavyo.

Kwa ujumla, hatua ya kuibadilisha NEMC kuwa NEMA ni miongoni mwa maamuzi muhimu yanayoonyesha kuwa Tanzania imeanza kujenga mfumo mpya wa utawala wa mazingira unaolenga kuendana na kasi ya maendeleo ya taifa na changamoto za dunia ya sasa.

Iwapo mchakato huo utakamilika kwa mafanikio na mamlaka hiyo kupewa nguvu kamili za kisheria, kiutendaji na kifedha, Tanzania inaweza kuwa mfano wa nchi yenye usimamizi madhubuti wa mazingira barani Afrika huku ikiweka msingi imara wa maendeleo endelevu kwa kizazi cha sasa na kijacho.